Unha das cousas que me quedaron ganas de comentar durante a parada técnica foi a cobertura que os medios fixeron da investidura de Barack Obama como presidente. Non se trata de engadir nada ó que xa apuntei sobre a “Obamamanía”, senón de chamar a atención sobre a perigosa interpretación que os medios estiveron a facer da democracia con motivo da cerimonia de investidura do presidente norteamericano, e certas consecuencias máis próximas xeográficamente.

Coma o fume de tabaco ou o fútbol, da investidura de Barack Obama todos tivemos que tragar algo por puco que nos interesase. Quero pensar que, a causa do a continuación denunciado, está nun descuido orixinado polo emprego da esaxeración como ferramenta para a captación da atención nos medios, pero o caso é que a mesaxe de que Obama encarna «a esperanza no cambio», e semellantes, revelan unha necia compresión do sistema democrático que, cando se leva ós medios de comunicación de masas, corre o risco de crear entre a xente unha cultura precisamente pouco democrática. Vamos por partes.
Imaxinemos, por exemplo, un país con un sistema democrático no que se da un golpe de estado, seguido de unha violenta represión da disidencia e unha dictadura sostida pola forza durante varias décadas. A fin de esa dictadura, e o inicio de unha nova época de dereitos e liberdades nese estado, pode supoñer unha esperanza para aquelas personas que se sentiran oprimidas polo réxime dictatorial. Ese non é o caso dos Estados Unidos. Sen seren por iso exemplo de nada, debe ser o único país do mundo que mantivo a democracia como sistema de goberno dende a súa fundación hai máis de dous séculos. Por tanto, o presidente saínte, George W. Bush, non foi un tirano que someteu ós norteamericanos durante estes anos, senon todo o contrario. Torpe en política económica, violador do dereito internacional e cantos defectos se lle queiran achacar, o fillo do ex-xefe da CIA, era o que querían os seus concidadáns. Aínda máis: foi elexido dúas veces seguidas, o que significa que o ratificaron no seu posto coñecendo de sobra as súas «facultades».
Poden estar tranquilos, que non vai ser este F. Míguez quen defenda a xestión de George Bush, nin desmereza os méritos de B. Obama, nin tente augurar a xestión que este fará durante o seu mandato. Sí pretendo advertir do «pequeno» erro de concepto subxacente nas formas informativas que cubriron o espectáculo Obama. A democracia é, por definición, un sistema político no que o goberno recae sobre a propia sociedade gobernada. Por razóns prácticas, ese poder delégase en persoas escollidas para exerceren a representación das vontades desa sociedade. Contra o que puidera parecer oíndo as noticias, non se trata de un sistema en que o rebaño escolle pastor, nin os escravos escollen amo, nin nada polo estilo.
O problema vai máis alá de unha perrencha conceptual. Se nos fixamos nas precampañas das forzas maioritarias concurrentes ás eleccións autonómicas do proximo mes de marzo (outra que se podía meter no mesmo saco que o fútbol e o tabaco), todas xiran en torno á exaltación dun ego, dun líder, dunha figura carismática que nos vai conducir cara… bueno, iso non está moi claro, pero o importante é que nos vai conducir.
Para o márketing, é maís fácil crear un producto como David Bisbal que unha Orquesta Sinfónica ou incluso unha Banda de Gaitas. Vender unha cara, un nome, e lograr que o mercado se identifique con él, é máis fácil que explicar un programa de goberno e as bases ideolóxicas onde se sustenta. Si, dixen «vender» e «mercado» deliberadamente. Hasta certo punto é comprensible que recurran a estas artimañas, porque coñecen a súa eficacia, pero iso non as convirte en lexítimas. Ademáis, é inadmisible que os informadores, por non facer un pequeno esforzo crítico, entren nese xogo, e centren as novas nas persoas, nos líderes, e nas «esperanzas para o cambio» porque, indirectamente, están desinformando á xente, o cal, aparentemente, debe ir contra a súa ética profesional. Atrévome a dicir que están desinformando porque, se poña como se poña a propaganda electoral, no sistema electoral galego, e no español, non escollemos un presidente. Escollemos unha lista de persoas dentro da nosa provincia que, ó noso xuício, vai ser a que mellor represente as necesidades desta provicia entre o conxunto de todas as demáis. Despois, entre os representantes todos escollidos, selecciónase a un para formar e dirixir un goberno, é dicir, o equipo de persoas encargado de executar as normas e proxectos decididos polo conxunto dos representantes directamente escollidos pola cidadanía.
Convén apuntar isto, e non o esquecer, porque tras esa estratexia comunicativa de culto ó lider, ás personas que nos van «guiar no cambio», agóchase a mensaxe máis antidemocrática posible: a de que o rebaño necesita un pastor, a de que a sociedade está perdida sen un conductor, sen un amo, ou sen unha vaca sagrada. Pero a democracia non é un diante e os demáis detrás. Se a esperanza non está en todos nos, non hai esperanza.