Non consigo lembrar cómo se chamaba o inventor que saía en Barrio Sésamo, presentando en primicia para “La Rana Gustavo, el reportero más dicharachero” inventos que xa existían, como os calcetíns ou o reloxio. Tampouco lembro quen foi o explorador, nin estou seguro de que descubrise o nacimento do rio Nilo, cando un negro africano que o acompañaba o puxo no seu sitio dicíndolle que aquel sitio xa estaba de sobra descuberto, que eles o coñecían de toda a vida. Así que coido que vou empezar pola excusa, antes de presentar ó excusable.
Non é esa pésima memoria a que quero disculpar, o título do blog é suficientemente elocuente ó respecto, sinón esa torpeza dos investigadores á hora de facer avances ou achádegos que non son tal. Ó que aspiro hoxe, é a que comprendan qué clase de tara padecemos os que estudiamos para, algún dia, tratar da aportarlle cousas novas, e preferiblemente útiles, á sociedade. Seguro que todos podemos asimilar a idea de problema a aquel exercicio da formación máis básica de “Si tes 12 caramelos e 3 amigos, ¿cantos caramelos lle darás a cada amigo?” Despois pásase a aquilo de “¿Qué aceleración experimenta unha masa de 1Kg si se lle aplica unha forza de 20 Newtons?” que presenta unha diferencia fundamental co anterior: mentres o primeiro era un problema de cálculo, no segundo, o cálculo emprégase para coñecer magnitudes descoñecidas, a partir de outras xa coñecidas, co emprego de unha lei física (neste caso, a Segunda Lei de Newton) que as relaciona, e cuio coñecemento e comprensión son necesarios. A partir de ahí, non hai moitos máis cambios; no aprendizaxe técnico (falo en primeira persona) a dinámica sigue a ser a de coñecer esas relacións matemáticas que modelizan a natureza para aplicalas na búsqueda de magnitudes que se precise coñecer. Aparece, non obstante, e ocasionalmente a figura do “problema aberto”, moito máis xeneral, no que xa non existe unha única solución posible. Exemplo de problema aberto, pode ser deseñar unha ponte que una duas beiras dun río; a partir de ahí, as solucións son moi variadas (de arco, colgante, de pilares, metálico, de formigon…) e así o son os seu cálculos. Si non se concreta o imperativo dunha ponte, as solucións multiplícanse todavía máis (un funicular, un tunel, un barco…) Facer un barco para pasar un rio é unha solución igual de técnica e válida que unha ponte ¿non si? ¿Ou depende? Pois depende, e non porque sexamos galegos. Decidir cal de esas opcións é válida e cal non xa non está no mesmo rango de problemas que aquilo dos caramelos, os newtons ou calquera outra cousa da formación normal de un enxeñeiro. Claro está que sempre pode botar man do sentido común, e si é enxeñeiro naval, dirá que a solución boa é un barco, e si é enxeñeiro de camiños, seguramente apostará pola ponte. Aparentemente, estou embrollando un pouco a cuestión, pero iso ten fácil arreglo: poñamos un exemplo.
Temos un problema bastante gordo, que antes se chamaba efecto invernadero e que, agora se puxo de moda como quencemento global. Para empezar, mal asunto iso de que se convertise en moda, porque as modas pasan, e mentres duran todo o mundo se cre capacitado para opinar sobre elas. Afortunadamente, o pensamento técnico estudia o problema e concreta que a solución pasa por eliminar os gases que o provocan. Si un colle a un típico estudiante de enxeñería (como podo ser eu) e lle plantexa que busque a maneira de eliminar o CO2 da atmósfera, case con toda seguridade construirá unha máquina a base catalizadores de platino, paladio e titanio, que convertirá as moléculas de ese gas en un combustible consumindo enerxía (polo segundo principio da termodinámica, máis enerxía da que vai dar ese combustible).
MAL digo eu, pasando de alumno a mestre súbitamente. Hai tres cousas que debe cumplir unha solución técnica para ser boa:
-Resolver o problema para o que se plantexa.
-A súa aplicación non pode crear novos problemas.
-Ser barata.
E a máquina do invento só cumple a primeira. Seguimos a precisar enerxía para facela traballar e os catalizadores citados non son precisamente baratos.
Está moi ben que se lle intente buscar atallo ó problema ambiental que se nos ven enriba, pero non hai que perder a perspectiva: a mellor maneira de frear o aumento de CO2 na atmósfera é deixar de queimar combustibles fósiles; nin hai que ser pretenciosos e pasarse de listos: as plantas levan millons de anos convertindo CO2 en combustibles, entre outros beneficios, buscando elas soíñas a enerxía que precisan. Quizáis non sexa á solución, pero sí un camiño hacia ela, esquecernos de esa Política Agraria Común de non-agricultura e, no canto de andar estragar selvas tropicais, poñer as terras de labor europeas, excentarias da producción alimentaria, a producir cultivos con aproveitamento enerxético.
Claro que ó mellor interesa gastar moitos cartos en inventar máquinas para facer o que fan as plantas, ó mellor interesa manter ós europeos afastados das súas leiras, ó mellor non interesa que despeguen as enerxías alternativas… Pero iso é OUTRO PROBLEMA.