Estivo na casa a enfermeira que se encarga de facerlle as curas a meu avó e, unha vez reamatado o traballo, estivemos a falar da situación da sanidade pública galega. Alén do evidente, a saturación e a nefasta xestión crónicas, plantexou dúas realidades sobre as que quixera apuntar algo.
“O luns, veñen a tomar a tensión, o mércores veñen por recetas, o xoves porque teñen un dolor nun costado…”
Foi o xeito de introducir o pan de cada día na atención primaria. Segundo ela, son moitísimas as personas que acuden ós centros de saúde como excusa para saír da casa, ou como outro xeito máis de relación social. O problema sabemos todos cal é, os pensionistas do rural, si queren, teñen sempre unha horta, unhas ghaliñas ou unha cana de pescar coa que entreterse, pero isto non sucede sempre. Non sei si lles acontece a vostedes, pero a min chamoume a atención o fácil que me resultaba erguerme polas mañáns para ir embalar muebles na miña época de mozo de almacén, e cómo aguantaba alí oito horas, comparado co esforzo que me supuxo adquirir a mesma dinámica cando volvín á vida académica (de feito, xamáis fun capaz de estudiar máis de cinco horas). A veces, ter unha obriga ou un compromiso motívanos moito máis que o libre albedrío, e ofrecerlle algunha oportunidade de compromiso, máis alá de unha baralla española e “O Diario de Patricia”, á terceira idade, é unha grande asignatura pendiente da sociedade do benestar envellecida. Tamén é asignatura pendiente unha xestión eficaz das citas médicas, ou a creación de servicios médicos “lixeiros” que atendan as necesidades de estas personas sin repercutir, como fan, no gasto e a eficiencia da atención primaria.
“Con unha señora, levábamos varias semanas intentando pautarlle a insulina. Decía que xa non podía facer máis exercicio, pero non conseguíamos que a glucosa baixase de 200. Iba a ter que pasar a pincharse pola mañán e máis pola noite, pero un dia, sin cambiarlle nada, apareceu con 70. Era imposible. Empezamos a sonsacala, e resultou que o día anterior fora a unha procesión. ¡O día que de verdade andivo algo, baixáralle a glucosa! Non hai maneira de que a xente entenda o importante que é facer exercicio.”
A historia coméntase por si soa, pero nestes días que algún zoquete da Consellería pertinente alumbrou a idea de sacar unha hora semanal de educación física, alguén debe protestar contra semellante estupidez. Todos sabemos que o exercicio diario é unha das mellores medicinas preventivas e, con esa perspectiva, unha hora diaria de educación física nos institutos sería máis útil que a maioría das cousas que se estudian. Aínda engado máis: subsanando a perfecta ignorancia que a maioría da xente ten sobre cousas como o quencemento, os estiramentos, as porturas correctas, a manipulación de cargas e a prevención de lesións, as baixas laborais reduciríanse drásticamente; estes coñecementos, así como os primeiros auxilios, o correcto emprego dos medicamentos, e outras cuestións relacionadas coa saúde, terían perfecta cabida nunha asignatura chamada “Educación Física”.

“Oxalá a tal crisis chegara e servira para reventar a falacia do benestar e o pleno emprego (V. Nota 1). Teclea no buscador de youtube “home made” ou “diy” (do it yourself) e faraste unha idea de hasta onde chegarían a ciencia, a tecnoloxía, a cultura e as relacións humanas si o consumo non fose o motor da civilización actual.”

Nota 1. Para evitar polémica, ou fomentala, non sei. Cando digo “falacia” refírome a que algo está mal pensado no sistema actual, este no que é necesario o consumo para crear emprego, cuio salario se destina ó consumo, necesario para crear emprego, necesario para que haxa consumo, necesario para que haxa emprego, necesario para que haxa consumo… Igual o Ministro de Economía debería explicar isto mellor na tele, porque creo que eu non o entendín.

Nota 2. Desta volta, chegoume unha hora de viciar no youtube, vendo enxendros caseiros do máis sorprendente, para chegar a decidir que non sei cal poñerlles. A mín flípanme os da xente que constrúe reactores con turbos vellos, pero este ten a súa gracia:

Sírvanse vostedes mesmos.

“Ver que nunha grande superficie se venden mimosas, xestas e silvas, para que a xente as poña no xardín, fan que asome con forza a retranca que herdei do meu avó e me sinta moi superior ó urbanita que vai pagar por elas.”

Manía a miña, esta de tentar ler canto me pasa por diante dos ollos. Iso fixen coa folla de periódico que envolvía unha botella de licor café mercada o outro dia, e atopei un interesante artigo do Faro de Vigo sobre o consumo e a non necesidade da auga embotellada. Recoméndolles (non obrigatorio) a súa lectura antes de facermos un par de reflexións ó respecto.
Por si non leron o artigo, resúmollelo: a auga embotellada é un dos grandes negocios do mundo, porque consiste en venderlle á xente dos países ricos, a un precio significativo, un producto cuio custe en orixe é casi cero. Por un lado, debemos recoñecer o éxito da propaganda por facernos crer que era máis sano beber auga da botella que a da traída, ainda que moitas veces sexa igual ou peor (lean onde di “Inglaterra”). Por outro, está o despilfarro enerxético e de materias primas que supoñen 2′7 millóns de toneladas de plástico anuais; segundo o artigo, cada litro de auga embotellada consume tres litros de auga e cuarto litro de petroleo para sair da fábrica. É unha de tantas estupideces da sociedade de consumo, como ese producto de reciente lanzamento, consistente nunha pequna botelliña que “equivale a una pieza de fruta” ou os iogures para baixar o colesterol, entre outras cousas nas que non todo o mundo cre.
Hai varias lecturas do fenómeno. Dúas son evidentes: a publicidade engánanos, e estamos a despilfarrar os recursos do noso planeta en cousas inútiles. Pero hai unha terceira da que levo querendo falar hai tempo, e aproveito o tema de hoxe para introducila. Imaxinen un ataque de sentido común na nosa sociedade, que supoña a fin da auga embotellada. Por completo. Imaxinen que nos bares sirven unha rica auga da traída, que cando vamos de viaxe ou ó choio levamos unha cantimplora ou un termo reutilizable de por vida… Sen dúbida, aforraríamos enerxía, plásticos, contaminación e cartos do noso peto, pero ¿que acontecería coa xente que traballa embotellando auga?
Hai unha infinidade de cousas das que poderíamos prescindir si pensáramos un pouco: as bandexas de poliestireno que poñen para o salchichón, os “blister” de plástico que conteñen toda clase de obxetos que ben poderían distribuirse soltos… pero ¿onde iría a parar a xente que traballa na súa fabricación e distribución? Sí, querido lector. Vostede e máis eu poderíamos estar sendo a “verdade incómoda”.
Tal vez a estas alturas unha voceciña dentro da súa cabeza xa estea dicindo “bueno, ben mirado, o mundo non está tan mal, e a auga embotellada non é algo tan estúpido“, pero é o que hai. Os políticos e as grandes corporacións teñen a culpa de todos os males, non o vamos discutir, pero todos nos formamos parte de esa mesma maquinaria e iso é o que a fai tan perigosa. Non son catro ou cinco os culpables de que o mundo se contamine, e haxa guerras polo petroleo ou o gas. Culpables somos todos, pero resúltanos incómodo pensalo. Incómodo porque, ainda que quixéramos sair dese círculo, non saberíamos como.

Cando se defende a enerxía nuclear, alardéase das medidas de seguridade que rodean as centrais para garantir que nunca vai pasar nada, sexa nun accidente ou un atentado terrorista. E digo eu ¿e qué pasa en caso de guerra?. Un bombardeo sobre un parque eólico, como que da algo de risa. Sobre unha central térmica convencional pode facer bastante fume. Sobre un encoro, pode causar unha riada aguas abaixo. Un bombardeo ben dirixido contra unha central nuclear non debería producir o equivalente a una bomba atómica, pero a nube radiactiva podería ser semellante á de Chernobyl. ¿Hay alguén capaz de garantir que tal cousa nunca vai contecer? Mentres ninguén me demostre o contrario, eu sigo preferindo que me bombardeen os parques eólicos.

Tanto nos enlaces deixados no post da semana pasada, sobre o escape na central nuclear de Ascó, como noutros debates que oín por ahí, estiven a topar con un argumento que non quero deixar de desenmascarar, sin por iso dubidar de que algúns ou moitos de vostedes xa se terían dado conta.
Os defensores do emprego da enerxía nuclear argumentan que as enerxías renovables presentan unha serie de deficiencias, como non xeneraren electricidade cando nos a precisamos, sinon cando elas queren, mentres que os defectos achacables á enerxía nuclear, como son a perigosidade e os residuos poden ser solucionados ou paliados con innovacións tecnolóxicas.
A falacia, queridos lectores e veciños, está en que a tecnoloxía tamén pode solucionar as deficiencias das enerxías alternativas; abofé que o fará e cantos máis apoios reciba, antes se logrará. Non se deixen enganar por ese halo de tecnoloxía de futuro que ten a enerxía nuclear, porque nunha central nuclear quéntase auga para xerar electricidade nunha máquina de vapor (abra o enlace, sumamente sinxelo e didáctico). Vale, nunha turbina de vapor, non nunha máquina de Watt
Para que a enxeñería faga os milagres ós que nos ten acostumbrados fan falta cartos, e os cartos téñenos as grandes empresas e os estados, logo quen decide qué milagres deben facer os enxeñeiros é vostede, querido consumidor e elector, o cal lle outorga a responsabilidade de pensar e esixir o futuro que xulgue máis axeitado; tanto no referente ás fontes de enerxía como en todo o demáis.
Por certo, xa existe un sistema para almacenar grandes cantidades de enerxía cando producimos máis da que consumimos: as centrais hidroeléctricas de bombeo. Situadas entre dous encoros, cando sobra enerxía, traballan como bombas pasando auga do inferior ó superior; cando hai demanda, a auga pasa no seu sentido natural, xerando electricidade nas turbinas. Inxenioso ¿non si?

Tres nanorelatos sobre sucesos recientes na miña condición de cidadán persona que anda en bicicleta:
Gracioso. Entro na Subdelegación do Goberno en Pontevedra coa bici (ese dia tocoulle á de montaña, non á BMX). É algo que fago por costumbre; prender a bicicleta no mobiliario urbano é incómodo para min e, por razóns diferentes, para os demáis usuarios da rua, así que suplo a falla de lugares axeitados e seguros para o estacionamento botándolle morro e levando o trebello conmigo a todas partes. Despois de obter o amable beneplácito do policía e o porteiro, arrimo a bicicleta a unha parede do hall e diríxome ó rexistro. A funcionaria que me atende observara a miña entrada e interésase polo método. Escoitadas atentamente as miñas explicacións e xustificacións (que si o tráfico, que si o aparcamento…) ela conclúe “Así que aparcas el coche en el Lidl y vienes hasta aquí con la bicicleta. Que gracioso.“
Ridículo. Foron en total trece kilómetros repartidos asimétricamente entre case unha hora que me levou subir, por un camiño que non era o máis fácil, e os dez minutos de baixada por outro menos practicable todavía. No cumio, onde están os postes de sinais preto de Cepeda (Pazos de Borbén), parei a muda-la camiseta para que non me collera o frio, baixa-lo sillín, e máis a armarme de proteccións para minimiza-los riscos dunha eventual e probable caída. Esta chegou a vinte metros do final do percorrido; unha de esas caídas crueis que che permiten manter a esperanza, mentres a roda de adiante non para definitivamente contra unha pedra, para deixar que a de atrás consiga pasar por enriba túa dunha vez por todas. De novo, os guantes resultan o elemento de protección máis util de todos e, mentres as mans arrastran indemnes polo chan, a tranquilidade permite darse conta de que unha sola palabra ocupara a miña mente durante todo o proceso. Ridículo. O ridículo de ir cair xusto diante da única persona que atopei en trece kilómetros de condenado monte (si ben, a miña inclinación hacia o determinismo queda tranquilizada polo feito de que na caída axudaron os cans do veciño, que andaban polo lado menos abrupto do camiño). Seis días despois volvín cair, cruzando un regato, e como non levaba as proteccións esfolei unha canilla toda, pero doeume bastante menos que aquilo porque ninguén miraba.
Fascinado. Entre caída e caída, hubo outro día, dos que a choiva desta primavera cedeu unha tregua, para facer kilómetros de verdade, e marcho dar unha volta pola Serra do Galleiro. Acadada unha cota intermedia, tomo unha pista que percorre casi chan toda a cordilleira, coincidindo con tramos do sendeiro das GREAS e outras rutas. Quedo fascinado pola paisaxe que me acompaña durante case 15Km, hasta que decido volver sobre a miña propia pegada, que transcurre entre penedos espectaculares, lugares históricos e unhas vistas que chegan dende a serra do Suido hasta as Illas Cíes. Consigo afastar da miña mente pantasmas de excavadoras que escarallarán para sempre o verde, para trocalo polo futuro mega-parque-industrial de Mos ou a futura autovía A-57 (Pontevedra-Ponteareas), e síntome incriblemente feliz de vivir nunha terra onde, polo de agora, podo saír da casa coa bicicleta e perderme en lugares ós que moitos acceden só pagando o soldo dun mes en concepto de vacacións lonxe do mundanal ruido. Lástima vivir nun tempo no que esta terra anhela ese ruido.

Teranse enterado polos medios de que se produciu un accidente na central nuclear de Ascó, en Cataluña. Se non, vexan a nova na galega e en telecinco. Cando fala algún defensor do emprego da enerxía nuclear, argumenta que está sendo necesario un “debate serio” sobre esa tecnoloxía. Non sei si será porque “serio” sólo significa para algúns “que dea cartos”, ou porque solo admiten como “serios” ós que pensan como eles. En calquera caso, aproveito as circunstancias para expoñer (outra vez) os meus argumentos serios en contra do uso da enerxía nuclear.
Unha bombona de butano ten unha serie de riscos inherentes: contén un gas altamente inflamabe e tóxico, e polo seu peso pode provocar lesións durante a súa manipulación. Hai medidas para minimizar eses riscos, como ubicala en lugares ben ventilados ou o exterior, impedir que usen a cociña nenos e acarrexalas nunha plataforma con rodas para evitar danos lumbares; pero o risco sigue existindo. O gas sigue sendo perigoso, a bombona sigue sendo pesada, e síguense producindo accidentes relacionados co gas de uso doméstico malia décadas de experiencia no seu uso. A enerxía nuclear tamén ten os seus riscos, derivados principalmente dos efectos negativos da radiación sobre os tecidos orgánicos (é un artigo longo). Podemos desenrolar as tecnoloxías necesarias para minimizar estes riscos, pero nunca facelos desaparecer por completo. Como se di na PRL, a maneira máis eficaz de evitar que un traballador caia dunha escaleira é evitar que teña que subir a ela.
Como dou por suposta a súa intelixencia (e seriedade), non vou seguir explicando cómo ninguén pode garantir ó 100% que nunca haberá un accidente nuclear mentres exista esa tecnoloxía, e pasaremos a razonar a necesidade de asumir ese risco. ¿É posible evitar que o traballador suba á escaleira? A todos nos resulta evidente a necesidade de grandes cantidades de enerxía que ten o mundo actual. Bueno, a todos os que vivimos en países ricos; seguramente un afgano ou un ugandés teña necesidades máis importantes que poñer o seu aire acondicionado a facer xeo todo o verán, sin pagar unha millonada. O caso é que, como hai moita demanda de enerxía, o seu precio é bastante elevado, logo vendela resulta un negocio polo que moitos matarían (de feito, fálase de uns 90.000 iraquíes mortos, a día de hoxe). Esta é a razón pola que asumir os riscos inherentes á enerxía nuclear: o occidental medio está disposto a pagar cartos por andar en pelotas pola súa casa no mes de xaneiro e ir a esquiar no mes de agosto. Por suposto, malia ser unha estupidez, ten todo o dereito do mundo. O único problema é que, para poder permitirse iso, fan falla unhas enormes cantidades de enerxía e, polo seu elevado custe, alguén estará disposto a vendela aínda que, poñamos como exemplo, sexa preciso andar dar tiros polo mundo adiante ou arriscarse a ser descuberto mintindo sobre a magnitude de un certo escape de radiación nunha central da súa titularidade. Como ven, moi “serio” todo.
Os meus argumentos contra a enerxía nuclear son moi claros: 1º É imposible garantir o 100% de seguridade en calquera cousa. 2º Os riscos derivados do seu uso son terribles. 3º Só a economía dos ricos xustifica a necesidade de recurrir á enerxía nuclear.
Pensen vostedes nos seus propios argumentos. Sexan a favor ou en contra, están convidados a expoñelos nos comentarios.

“Eu considérome un deportista. Prácticamente nunca competín, fundamentalmente por que non me gusta a competición, pero durante toda a miña vida practiquei diferentes deportes, influintes de xeito indiscutible na formación do meu carácter. A capacidade de sacrificio, a creación de metas personais, a dosificación de esforzos, o espíritu de equipo ou o sentido da oportunidade son virtudes que se poden adquirir coa práctica do deporte. Non obstante, a atención prestada ás competicións deportivas, os deportistas e os clubes nos espacios informativos xerais, sexan audiovisuais ou escritos, non deixa de parecerme unha grave perversión froito dunha interpretación moi errada do concepto “sociedade do benestar”.
O coñecemento, sexa científico ou humanístico, e a conciencia das moi variadas problemáticas ás que se enfrenta o ser humano, ocupan unha parte infinitamente menor do escaparate público, sen respetar a proporción do ofrecido por estes á sociedade, fronte os réditos sociais dunha información deportiva concebida a medio camiño entre un espetáculo circense e unha telenovela de liñas argumentais recurrentes, como son tódalas telenovelas.”

Nota: Na terceira frase deste aforismo listo unha serie de virtudes ofrecidas polo deporte. Naturalmente que o sr. Miguez non se considera a si mesmo nin un compendio de dotes positivas, nin modelo de nada; en ningún caso se insinúa siquera a preponderancia de tales virtudes sobre outros aspectos da miña persona.

Nota II: Este aforismo leva unha semana como borrador. Hoxe, o programa “Tengo una pregunta para usted”, vai colocar ó seleccionador nacional de fútbol ó mesmo nivel de relevancia que o presidente do goberno e outros representantes políticos da nosa sociedade, sendo unha ocasión boa de aproveitar para publicalo. “Tengo una pregunta para usted” queda inevitablemente devaluado.

Para min, os concellos están na mesma categoría que os reloxios parados e os coitelos sen afiar: cousas que poderían resultar necesarias pero son inútiles. Os disparos desta galería, que hoxe presento, retratan un exemplo das causas que me levan a ter esta opinión das administracións locais, como son as beirarrúas atrancadas con postes e farolas. Na maioría dos casos, pódese pensar que solamente supoñen unha pequena incomodidade para os viandantes, forzados a pasar de lado ou facer un quiebro, pero quedan convidados a pensar para que lle sirven algunhas aceras destas fotos a unha persona que leve un carriño de bebe, ou peor aínda, a aquel que se desplace nunha cadeira de rodas. Moito temo que non lles sirvan para nada.
Entre as fotos, hai algunhas máis escandalosas que outras, pero quero determe a explicar tres en particular.

Esta é do Burgo (Culleredo), nela sae un poste que leva anos atrancando esa acera xusto nun sitio que se estreita. O máis gracioso é que o tal poste parece non servir para nada, sendo un legado do antigo tendido desa rúa, agora cambiado de sitio. Fíxense na foto (preman para abrila), e verán que, efectivamente, o poste non sostén ningun cable. Solo estorba.

O resto son todas de Redondela. Paréceme importante esta na que o poste non obstaculiza dramáticamente, pero chama a atención o feito de que a ninguén se lle ocurrira aproveitar unha recente remodelación para sacalo do medio e medio; de feito, esa columna ten un letreiro que alguén colgou para protestar, o cal inspirou esta galería (atención tamén ás sete arquetas en dez metros cadrados, outro clásico galego).
A que remata este artigo, ten algo máis de delito. Resulta que, o ano pasado, acometeuse a “humanización” do centro da vila, ensanchando as aceras e prohibindo o estacionamento nas rúas principais. A obra non estivo exenta de polémica, por un lado estaban os defensores do dereito e necesidade de poder aparcar en calquera sitio, e polo outro os que apreciaban ampliar o espacio humano a costa de recortar o espacio dos coches. Uns e outros deixaron de enfrentarse cando apareceron esas xardineiras, porque todo o mundo está de acordo en que fai falta un grado moi elevado de estupidez para ensanchar unha beirarrúa e volvela achicar hasta o mesmo tamaño con semellantes mamotretos, que ademáis teñen o fondo de cemento, deixando un futuro incerto para as árbores que as ocupan (acacias e palmeiras algunas de elas, demostrando un gusto cuestionable). Para colmo, existe algunha misteriosa razón pola que a xente se detén a falar sempre onde están as macetas (véxanse as fotos), quedando o paso totalmente boicoteado.

Xulguen vostedes mesmos as outras fotos da galería.

Remato aclarando que a palabra “acera”, malia non sair no diccionario de galego, está empregada deliberadamente, para me descargar un pouco de “beirarrúa”, vocablo que detesto por parecer un invento rebuscado.
O segundo sábado de maio, outra galería.